پژوهشگران با بررسی داده‌های بیش از یک میلیون نفر، بیش از هزار و ۲۰۰ تفاوت ژنتیکی مرتبط با ویژگی‌های شخصیتی را شناسایی کردند. با این حال اثر این ژن‌ها بسیار کم است و نمی‌توان گفت که به تنهایی تعیین‌کننده شخصیت افراد هستند. شخصیت مانند بسیاری دیگر از ویژگی‌های انسانی حاصل تعامل پیچیده ژنتیک و محیط است.

بعضی افراد اجتماعی‌ترند، بعضی بیشتر نگران می‌شوند و برخی منظم‌ترند یا راحت‌تر پذیرای تجربه‌های تازه‌اند. علت این تفاوت‌ها تنها در محیط، تربیت یا تجربیات زندگی نهفته نیست و یکی از بزرگ‌ترین مطالعات ژنتیکی انجام‌شده درباره شخصیت نشان می‌دهد ژنتیک نیز در شکل‌گیری برخی تفاوت‌های شخصیتی نقش دارد، هرچند اندک.

پژوهشگران با بررسی اطلاعات بیش از یک میلیون نفر، هزار و ۲۶۰ گونه ژنتیکی رایج را شناسایی کردند که با یک یا چند ویژگی از الگوی معروف «پنج ویژگی شخصیتی اصلی» ارتباط داشتند. این پنج ویژگی برون‌گرایی، توافق‌پذیری، وظیفه‌شناسی، روان‌رنجوری و گشودگی به روی تجربه‌‌‌های جدیدند و سال‌ها است که به‌عنوان یکی از مدل‌های اصلی مطالعه شخصیت در روان‌شناسی استفاده می‌شوند.

نتایج این پژوهش که دوم سپتامبر در نشریه «نیچر» (nature) منتشر شد، نشان می‌دهد گونه‌های ژنتیکی رایج می‌توانند تنها بخشی از تفاوت‌های شخصیتی میان افراد یک جمعیت را توضیح دهند. به عبارت دیگر، یافته‌های جدید به این معنا نیست که بتوان شخصیت یک فرد را از روی ژن‌های او خواند یا پیش‌بینی کرد.

میشل نیوارد، همه‌گیرشناس ژنتیک دانشگاه بریستول در بریتانیا و سرپرست این مطالعه، می‌گوید شخصیت با بسیاری از جنبه‌های زندگی انسان ارتباط دارد، اما هنوز نمی‌توان گفت که ویژگی‌های شخصیتی علت مستقیم تفاوت‌هایی‌اند که در سلامتی یا رفتار افراد مشاهده می‌شود.

به گفته او، هدف پژوهش بیش از هر چیز نشان دادن این است که چگونه می‌توان از داده‌های ژنومی برای مطالعه دقیق‌تر ارتباط شخصیت با سایر جنبه‌های زندگی انسان استفاده کرد.

ارتباط شخصیت با سلامت و سبک زندگی

شناسایی این گونه‌های ژنتیکی به پژوهشگران امکان داد ارتباط میان ویژگی‌های شخصیتی و مجموعه‌ای از رفتارها، عادت‌ها و شاخص‌های سلامت را نیز بررسی کنند. برای نمونه، وظیفه‌شناسی بیشتر با میزان بالاتر فعالیت روزانه ارتباط داشت. در مقابل، گشودگی به تجربه با فعالیت بیشتر در ساعات شب ارتباط نشان داد.

گونه‌های ژنتیکی مرتبط با گشودگی به تجربه با تمایل بیشتر به برخی طعم‌ها که معمولا افراد به‌تدریج به آن‌ها علاقه‌مند می‌شوند‌ــ از جمله قهوه، شراب، پنیرهای تند و ترشی‌ها‌‌‌ــ ارتباط داشت.

در بخش دیگری از مطالعه، گونه‌های مرتبط با برون‌گرایی با احتمال ابتلا به کووید‌ــ۱۹ ارتباط نشان دادند. پژوهشگران احتمال می‌دهند رفتار اجتماعی بیشتر افراد برون‌گرا بتواند یکی از توضیح‌های احتمالی این ارتباط باشد، اما چنین یافته‌ای به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که برون‌گرایی مستقیما باعث افزایش خطر ابتلا می‌شود.

وظیفه‌شناسی نیز با شاخص توده بدنی پایین‌تر، احتمال کمتر شروع سیگار کشیدن و میزان کمتر بستری شدن در بیمارستان ارتباط داشت.

نقش خانواده چقدر است؟

یکی دیگر از بخش‌های مهم مطالعه به این پرسش اختصاص داشت که آیا ارتباط مشاهده‌شده میان ژن‌ها و شخصیت ممکن است در واقع ناشی از محیط خانوادگی مشترک باشد. برای بررسی این موضوع، پژوهشگران داده‌های افرادی را که با یکدیگر نسبت خانوادگی داشتند، از جمله دوقلوها و اعضای خانواده، جداگانه تحلیل کردند.

آن‌ها شواهد اندکی پیدا کردند که نشان دهد محیط خانوادگی مشترک بتواند بخش عمده ارتباط‌های ژنتیکی مشاهده‌شده با شخصیت را توضیح دهد.

نیوارد می‌گوید انتظار داشت نوعی «اثر ژنتیکی غیرمستقیم» مشاهده شود. برای مثال ژن‌های والدین بتوانند محیط دوران کودکی را به شکلی تغییر دهند که در نهایت بر شخصیت فرزند تاثیر بگذارد، اما پژوهشگران در این مطالعه برای چنین ارتباطی شواهد قابل‌توجهی پیدا نکردند. همچنین شواهد اندکی وجود داشت که نشان دهد افراد به‌طور معمول شریک زندگی‌ با ویژگی‌های شخصیتی بسیار شبیه خود انتخاب می‌کنند.

بزرگ‌ترین بررسی ژنتیکی شخصیت

مطالعات ژنتیکی شخصیت مدت‌ها با یک مشکل اساسی روبه‌رو بودند: بسیاری از پایگاه‌های بزرگ اطلاعات ژنومی  درباره شخصیت افراد داده‌های دقیق و قابل‌اعتمادی نداشتند. برای غلبه بر این مشکل، طی یک همکاری بین‌المللی داده‌های ۴۶ گروه مختلف گردآوری شد. بسته به ویژگی‌های بررسی‌شده، تعداد شرکت‌کنندگان از حدود ۶۱۱ هزار نفر تا بیش از ۱.۱۴ میلیون نفر متغیر بود.

شرکت‌کنندگان پرسشنامه‌های روان‌شناختی مربوط به پنج ویژگی شخصیتی اصلی را تکمیل کردند. این آزمون‌ها تنها روش ارزیابی شخصیت نیستند و درباره ظرفیت آن‌ها در ثبت تمام پیچیدگی‌های شخصیت انسان همچنان بحث وجود دارد، اما در پژوهش‌های روانشناسی به‌طور گسترده استفاده می‌شوند.

پژوهشگران در مجموع هزار و ۲۶۰ گونه ژنتیکی رایج مرتبط با دست‌کم یکی از این پنج ویژگی شخصیتی پیدا کردند که بیش از ۸۰۰ مورد از آن‌ها پیش از این شناسایی نشده بودند.

این مطالعه تعداد گونه‌های ژنتیکی شناخته‌شده مرتبط با وظیفه‌شناسی را از تنها سه مورد به ۱۳۱ مورد و تعداد موارد مرتبط با روان‌رنجوری را از ۲۲۴ به ۷۰۶ مورد افزایش داد.

مجموعه گونه‌های ژنتیکی رایج، بسته به ویژگی شخصیتی و روش تحلیل، حدود ۵ تا ۱۶ درصد از تفاوت‌های مشاهده‌شده میان افراد را توضیح می‌دادند.

ژن‌ها شخصیت شما را تعیین نمی‌کنند

پژوهشگران تاکید کردند که اثر هر یک از این گونه‌های ژنتیکی به‌تنهایی بسیار کوچک است. برای مثال، تاثیر یک گونه ژنتیکی معمولی مرتبط با برون‌گرایی آن‌قدر ناچیز بود که می‌توانست جایگاه فرد را در مقیاس این ویژگی تنها از صدک ۵۰ به حدود ۵۰.۳۵ تغییر دهد.

بنابراین نمی‌توان با مشاهده ژنوم یک فرد گفت که او برون‌گرا، مضطرب، منظم یا پذیرای تجربه‌های تازه خواهد بود. نیوارد نیز می‌گوید تلاش برای پیش‌بینی شخصیت افراد از روی ساختار ژنتیکی‌شان کاربرد چندانی ندارد، زیرا اگر پژوهشگری بخواهد شخصیت فردی را بشناسد، می‌تواند آن را مستقیما با ابزارهای روان‌شناختی اندازه‌گیری کند.

یافته‌های مطالعه بیشتر برای شناخت سازوکارهای زیستی و بررسی ارتباط میان شخصیت و سایر ویژگی‌های انسانی اهمیت دارند، نه برای پیش‌بینی شخصیت یک فرد مشخص.

احتیاط درباره نتیجه‌گیری‌های علت و معلولی

بخشی از یافته‌ها با استفاده از روشی به نام «تصادفی‌سازی مندلی» به دست آمد؛ روشی در همه‌گیرشناسی که از تفاوت‌های ژنتیکی برای بررسی احتمال وجود رابطه علت و معلولی میان یک ویژگی و پیامدهای سلامت استفاده می‌کند. با وجود این، نیوارد درباره تفسیر بیش‌ازحد چنین نتایجی هشدار می‌دهد.

او حتی ابراز نگرانی می‌کند که انتشار مجموعه بزرگ داده‌های ژنتیکی این پژوهش، موجی از مطالعات ضعیف را به دنبال داشته باشد که با استفاده نادرست از این روش، درباره رابطه شخصیت با بیماری‌ها و رفتارهای مختلف نتیجه‌گیری‌های علت و معلولی کنند. به همین دلیل، پژوهشگران همراه با انتشار یافته‌های خودبرای ارزیابی دقیق‌تر چنین مطالعاتی توصیه‌هایی نیز ارائه کردند.

آندریا گانا، متخصص ژنتیک آماری در دانشگاه هلسینکی که در این تحقیق مشارکت نداشت، این پژوهش را مطالعه‌ای مهم می‌داند. به‌گفته او، ارتباط‌های ژنتیکی شناسایی‌شده برای شخصیت در مقایسه با برخی دیگر از ویژگی‌های رفتاری کمتر تحت تاثیر عوامل مخدوش‌کننده قرار گرفته‌اند و می‌توانند مبنای محکمی برای مطالعات آینده در زمینه ژنتیک رفتار و جامعه باشند.

با این همه پیام اصلی پژوهش ساده‌تر از تصور وجود «ژن شخصیت» است: ویژگی‌هایی مانند برون‌گرایی، اضطراب، وظیفه‌شناسی یا گشودگی به تجربه حاصل تاثیر یک یا چند ژن مشخص نیستند. شخصیت انسان از شبکه‌ای بسیار پیچیده از عوامل ژنتیکی و محیطی شکل می‌گیرد که هر کدام تنها بخشی از این تصویر بزرگ را می‌سازند.